IV sesja RM Pruszków

Status radnego gminy Pruszków

Niniejszym artykułem rozpoczynamy dyskusję nad rolą, zadaniami i obowiązkami radnego. Kolejne artykułu, które będą się ukazywać na łamach portalu są fragmentem pracy autorki Pani Beaty Turczyn zatytułowanej „Status radnego na przykładzie gminy Pruszków”. W następnym artykule opiszemy pozycję radnego w Statucie Miasta Pruszkowa, zostanie omówiony Statut gminy, czym jest rada gminy.

 

Autor Beata Turczyn.

Wstęp do problematyki – radny w samorządzie gminnym.

Według artykułu 3 Europejskiej Karty Samorządu Lokalnego, samorząd terytorialny określa prawo i zdolność społeczności lokalnej, w granicach określonych prawem, do kierowania i zarządzania zasadniczą częścią spraw publicznych, na własną odpowiedzialność i w interesie mieszkańców. Można by rzec, że aby samorząd pełnił swoją rolę, mieszkańcy społeczności lokalnych powinni umieć i chcieć, dbać o własne sprawy. Do tego potrzebny jest ustrój, który da im stosowne narzędzia i możliwości. Dla dopełnienia tego wszystkiego musi istnieć społeczność obywatelska, świadoma swoich uprawnień i zdolności w uczestniczeniu w życiu społecznym. Mieszkańcy gminy odgrywają bardzo ważną rolę w życiu wspólnoty samorządowej. Mogą decydować w powszechnych wyborach samorządowych o wyborze władz lokalnych, czy w drodze referendum o odwołaniu organu samorządu terytorialnego. Do nich należy także wybór przedstawiciela wspólnoty w organach gminy. Mają prawo domagać się, aby radny występował w ich imieniu i godnie ich reprezentował na ogólnym zgromadzeniu rady czy na spotkaniach lokalnych z mieszkańcami. Radny gminy, otrzymując w wyborach samorządowych mandat zaufania od wyborców, zostaje obdarzony ogromnym zaufaniem, którego nie powinien zaprzepaścić. Funkcjonowanie radnego jest ustawowo określone i ma on możliwość korzystania z przypisanych mu praw i obowiązków. Radni, w swym samorządzie mogą odegrać bardzo istotną rolę, jeśli sami będą tego chcieli i z takim zamierzeniem będą ubiegać się o mandat. Uważam, że pierwszorzędną kwestią powinno być szkolenie dla nowo wybranej rady. Nie wystarczy wręczyć na wstępie ustawę o samorządzie gminnym do ręki nowo upieczonego radnego, oraz statutu gminy „do poczytania”. Tutaj obowiązkiem przewodniczącego jest dopilnowanie w zdobyciu podstawowej wiedzy dla radnych. Niestety, nie zawsze się tak dzieje. Zależne jest to od tego ilu jest nowo powołanych radnych i czy radni zgłaszają taką chęć. Jeżeli będą posiadali oni odpowiednią wiedzę i kompetencje mogą być dobrymi partnerami w procesie zarządzania gminą. Żeby dobrze wywiązywać się ze swojej funkcji, nie trzeba być prawnikiem i studiować „tony” aktów prawnych, nie trzeba znać wszystkich przepisów prawa. Należy natomiast orientować się w podstawowych kwestiach, wiedzieć, gdzie szukać wybranych zagadnień czy przepisów prawnych, umieć napisać wniosek czy petycję. Nie rzadko wymagany jest profesjonalizm od radnego, to przecież radni decydują o obowiązującym prawie lokalnym. Sprawne orientowanie się w przepisach ustawy o samorządzie gminnym i innych ustawach, na pewno ułatwi działalność społeczną samorządowcowi. Radny nie musi mieszkać w dzielnicy, z której otrzymał mandat, ale aktywność i praca w terenie pozwala na poznanie problemów wyborców. Bezpośredni kontakt z mieszkańcami, poznanie ich osobiście i pomoc w wyszukiwaniu rozwiązań procentuje na przyszłość. Powinno to też być pomocne pod koniec kadencji, jako bonus w ponownym ubieganiu się o mandat do rady. W tym miejscu należałoby się zastanowić czy mamy wystarczająco ustanowione prawo, które wyposaża radnego w stosowne środki do tego aby skutecznie mógł pełnić swoją rolę. Myślę, że w większości spraw mamy stworzone dobre warunki do tego, by godnie radny mógł sprawować swój mandat. Problem w tym, że nie wszyscy delegowani do rady gminy chcą z tego korzystać . Należy pamiętać o tym, że to wspólnota lokalna tworzy i wybiera władze samorządowe. To oni decydują w demokratycznych wyborach samorządowych, o tym kto zasiądzie w organach władz gminnych i nie należy ich lekceważyć.

Pojęcie mandatu radnego.

Pod nazwą mandatu radnego rozumiemy jako udzielenie kandydatowi na radego pełnomocnictwa przez wyborców, w rezultacie przeprowadzonych wyborów samorządowych. Następstwem uzyskania mandatu jest nabycie uprawnień, praw i obowiązków, które radny może wykonywać jednoosobowo oraz jako członek kolegialnego organu stanowiącego i kontrolnego jednostki samorządu terytorialnego. Obecnie, mandat radnego został sprecyzowany jako mandat wolny, dla którego charakterystyczne są następujące cechy: generalny charakter, niezależność, nieodwołalność 125. Generalny charakter mandatu wolnego oznacza, że przedstawiciela traktuje się jako wyraziciela całej grupy społecznej, a nie jedynie tej części, dzięki której głosom uzyskał mandat. Reprezentuje wszystkich wyborców, niezależnie od tego kim są i czy się z nim zgadzają czy nie. Przepisy wymagają od reprezentanta, aby kierował się dobrem ogółu, narodu czy wspólnoty samorządowej 126. Z niezależności radnego wynika, że nie ma on żadnych obowiązków prawnych związanych ze sprawowaniem mandatu wobec indywidualnie określonych wyborców. Radny nie jest związany wytycznymi od wyborców. Nie oznacza to, że nie ma żadnych zobowiązań wobec elektoratu. Gwarancją niezależności radnego są takie instytucje jak ochrona stosunku pracy, zaostrzona odpowiedzialność karna na wypadek naruszenia nietykalności cielesnej lub czci, prawo do diet czy ograniczenia w działalności gospodarczej 127. Nieodwołalność oznacza, że wyborcy nie mają prawnej możliwości pozbawienia danego przedstawiciela mandatu. Odpowiedzialność radnego wobec wyborców nie ma charakteru odpowiedzialności osobistej. Odwołanie w drodze referendum nie może dotyczyć poszczególnych radnych, lecz jedynie całej rady gminy, wszystkich radnych danego organu stanowionego 128. W razie powtarzającego się naruszenia przez radę gminy Konstytucji lub ustaw, Sejm, na wniosek Prezesa Rady Ministrów, również może w drodze uchwały rozwiązać radę gminy 129. W przypadku rozwiązania rady gminy Prezes Rady Ministrów, na wniosek ministra właściwego do spraw administracji publicznej, wyznacza osobę, która do czasu wyboru rady gminy pełni jej funkcję 130.

 Obowiązki i uprawnienia radnego.

Obowiązki radnego można podzielić na dwa rodzaje 145:

– obowiązki wynikające z jego funkcji w radzie i jej organach,

– obowiązki wynikające z funkcji łącznika, jaką pełni radny z wyborcami i pomiędzy ich organizacjami, a radą czy sejmikiem.

Obowiązkiem radnego wynikającego z jego funkcji w radzie jest uczestnictwo w sesjach organu stanowiącego, gminy, powiatu czy sejmiku województwa, w pracach komisji oraz innych instytucji samorządowych. Natomiast warunkiem funkcjonowania 39 kolegialnego organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego jest udział radnego w jego pracach. Organ ten może bowiem skutecznie podejmować decyzje czy uchwały tylko przy określonym quorum na komisji czy sesji. Od aktywności radnych zależy więc wprost aktywność rady czy sejmiku. Tylko radny ma stanowczy głos i tylko on bierze udział w głosowaniu 146. Radny może zabierać głos podczas pracy organu stanowiącego na przykład w dyskusjach, zgłaszać inicjatywy uchwałodawcze. Pozycję i funkcje radnego w dużym stopniu w danej gminie mogą określać przepisy statutów gminy. Uczestniczenie w pracach organu stanowiącego daje radnemu następujące uprawnienia 147: – możliwość dokonania zmiany w porządku obrad sesji rady czy sejmiku (może to dotyczyć zarówno wprowadzenia jak i zdjęcia z porządku obrad projektu uchwały, pod warunkiem, że zmiany te zostały wprowadzone wymaganą ustawowo większością głosów), – możliwość wystąpienia z inicjatywą uchwałodawczą (na mocy regulacji statutowych radnemu przysługuje uprawnienie przedłożenia radzie czy sejmikowi projektu uchwały), – możliwość zabrania głosu na sesji (radny ma prawo do zabrania głosu na sesji w każdym punkcie w porządku obrad, w terminie określonym regulacjami statutowymi), – możliwość zgłaszania poprawek i autopoprawek do projektów uchwał (jako projektodawca, radny może zgłosić do projektu autopoprawkę, którą przygotowuje w formie pisemnej lub elektronicznej), – możliwość zgłaszania wniosków formalnych na sesji (regulacje statutowe danej jednostki samorządu terytorialnego mogą wyposażyć radnego w prawo zgłaszania wniosków formalnych, o przyjęciu ich decydują radni w głosowaniu przy zachowaniu zwykłej większości głosów), – możliwość zgłaszania wniosków mniejszości (radny lub grupa radnych, określonych statutowo, ma prawo przedstawić uwagi lub propozycje poprawek dotyczące projektu uchwały, które zostały odrzucone przez komisję) 148, – udział radnego w głosowaniu (to nie tylko prawo ale i obowiązek), – uczestniczenie w posiedzeniach komisji stałych, doraźnych, obligatoryjnych i fakultatywnych (swoją obecność radni potwierdzają podpisem na listach obecności), – zabieranie głosu w dyskusji na komisji (formułowanie opinii i wniosków o charakterze kontrolnym, występowanie z wnioskiem o podjęcie inicjatywy uchwałodawczej przez komisję, prawo przysługuje każdemu członkowi komisji), – udział w głosowaniu na posiedzeniach komisji (radny oddaje swój głos, wypowiadając się za przyjęciem, odrzuceniem danego projektu, opinii, wniosku, albo wstrzymuje się od głosu w danej sprawie), – uczestniczenie na posiedzeniach w innych komisjach, których radny nie jest członkiem (to uprawnienie stanowi realizację zasady jawności, ale radny nie ma prawa głosu) 149. Elementem pomocnym w wykonywaniu mandatu i utrzymywaniu stałej więzi z mieszkańcami są dyżury radnych. Nie ma natomiast ustawowego zapisu wymuszającego na radnych wyznaczanie spotkań z mieszkańcami i wyborcami, czy o przestrzeganiu wyznaczonych terminów spotkań. Notoryczne odwoływanie dyżurów przez radnych i ich niewyznaczanie jest bez sankcyjne. Regulacje statutowe nie mogą zobowiązać radnych do odbywania dyżurów np. raz w miesiącu. Radny ponosi wyłącznie odpowiedzialność polityczną 150. W praktyce najczęściej jest tak, że radni pozostawiają do siebie kontakt telefoniczny czy mailowy w biurze rady i na życzenie mieszkańca umawiają się na spotkanie. Ogólnie rzecz biorąc, takie rozwiązanie jest najlepsze dla obydwu stron. Pozytywnym akcentem byłoby aby radni danej jednostki samorządu terytorialnego informowali mieszkańców o swojej pracy i o działalności organów samorządowych. Obowiązkiem radnych powinien być również stały kontakt z mieszkańcami oraz z działającymi na terenie gminy różnego organizacjami 151. Radny, dbając o swój wizerunek, powinien przyjmować od obywateli ich wnioski, uwagi, skargi czy postulaty. Wspólną zasadą dla radnych, niezależnie od tego, w jakim organie stanowiącym sprawują mandat, jest to, że mogą oni tworzyć kluby radnych. Ustawy ustrojowe samorządu terytorialnego na poziomie gminy, powiatu czy województwa, nie sprowadzają tej zasady do obowiązku, pozostawiając wybór samym radnym 152. Kwestię tę pozostawia się do regulacji w statutach jednostek samorządu terytorialnego. Z kolei zasady dotyczące organizacji wewnętrznej i działalności wewnątrz klubu ustalają ich regulaminy. W tym przypadku wskazówek można również szukać w treści statutów. Prawo samorządowe nie od razu zaplanowało możliwość zakładania klubów radnych. Stało się tak za sprawą ustawy o naniesieniu zmian w ustawie o samorządzie terytorialnym oraz niektórych innych ustaw z dnia 29 września 1995 roku 153. Później to rozwiązanie wprowadzono w powiatach i województwach, wraz z uchwalaniem powiatowej i wojewódzkiej ustawy samorządowej w 1998 roku 154. Przynależność radnych do klubu jest dobrowolna. Radny może należeć tyko do jednego klubu, a warunkiem utworzenia klubu jest minimalna liczba trzech radnych 155. Radny może w każdym momencie wystąpić z klubu, być usuniętym lub dokonać zmiany przynależności klubowej. Może też pozostać jako osoba niezrzeszona, i nie wstępować do w żadnego klubu. Zazwyczaj członkostwo w klubie radnych ukazuje przynależność do określonego ugrupowania politycznego. Klubom przysługują tylko uprawnienia opiniodawcze i wnioskodawcze, co do zakresu organizacji i trybu działania danej rady. Klub może występować na forum rady gminy, powiatu czy województwa, bądź komisji. Może również przedstawić wspólne stanowisko klubu do wójta, burmistrza, prezydenta i starosty czy marszałka odnośnie danej uchwały, czego rezultatem jest wynik głosowania. Klub radnych ma również prawo do wspólnej inicjatywy uchwałodawczej 156. Zgodnie z przepisami ustrojowymi radny jest zobowiązany do przedstawienia swojego oświadczenia majątkowego na początku kadencji i na dwa miesiące przed jej upływem oraz co roku do 30 kwietnia, według stanu na dzień 31 grudnia roku poprzedniego. Oświadczenie dotyczy majątku odrębnego oraz majątku objętego małżeńską wspólnością majątkową. Powinno zostać złożone na formularzu, według wzoru określonego przez Prezesa Rady Ministrów w drodze rozporządzenia 157.W uzasadnieniu decyzji z dnia 25 października 2005 roku Europejski Trybunał Praw Człowieka wskazał, że obowiązek ten służy zapewnianiu przejrzystości lokalnych procesów politycznych. Daje także możliwość opinii publicznej zweryfikowania, czy radny nie jest poddawany nadmiernej presji lub niewłaściwemu lobbingowi, czy też nawet otwartej korupcji 158.

 

Przypisy:

125 A. Korzeniowska, ABC samorządu terytorialnego, Łódź 2005, s. 73.
126 Ibidem, s. 73.
127 Ibidem, s. 74
128 Ibidem, . 36
129 Art. 96 ust. 1 u.s.g. art.83 ust.1 u.s.p., art.84 ust. 1 u.s.w.
145 Z. Leoński , Samorząd terytorialny W RP, Warszawa 2006, s. 100.
146 A. Korzeniowska, op. cit., s. 79.
147 M. Augustyniak, Prawa i obowiązki…, op. cit., s. 147.
148 M. Augustyniak, Prawa i obowiązki…, op. cit., s. 152. 40
149 Ibidem, s. 153 i n.
150 Ibidem, s.139.
151 Art. 23 ust.1 u.s.g.
152 M. Chmaj, op. cit., s. 99. 41
153 (Dz.U. 1995 Nr 124 poz. 601)
154 Art. 18 ust. 1 u.s.p., art. 29 ust. 1 u.s.w.
155 Art. 23 ust. 2 u.s.g., art. 18, ust. 2 u.s.p. art. 29 ust. 2 u.s.w.
156 M. Chmaj, op. cit., s. 104.

Literatura:
2. Augustyniak M. Prawa i obowiązki radnego jednostki samorządu terytorialnego, Warszawa 2014.
8. Chmaj M., Prawo samorządu terytorialnego, Warszawa 2013
18. Korzeniowska A. ABC samorządu terytorialnego, Łódź 2005
19. Krzyczkowski H., W cieniu Warszawy, Warszawa 1986
20. Leoński Z., Samorząd terytorialny w RP, Warszawa 2006