Rada gminy jako organ stanowiący i kontrolny

Autor – BT

Rada gminy jest organem kolegialnym, działającym w komplecie i podejmującym decyzje w formie uchwał na posiedzeniach komisji i rady gminy. Jest wyposażona w kompetencje do rozstrzygania wszystkich spraw zastrzeżonych dla gminy i jest organem stanowiącym i kontrolnym. W ramach kompetencji stanowiących rada gminy podejmuje uchwały o różnym charakterze prawnym np.: akty prawa miejscowego, powołanie komisji rewizyjnej, status gminy, czy sfery publiczno- i prywatnoprawnej185. Kompetencje kontrolne wykonywane są przy pomocy komisji rewizyjnej, która kontroluje działalność i pracę przede wszystkim wójta, burmistrza czy prezydenta, a także gminnych jednostek organizacyjnych oraz jednostek pomocniczych gminy. Do tych jednostek zaliczamy urząd gminy, zakłady samorządowe np: szkoły, szpitale czy przedsiębiorstwa lub spółki z udziałem kapitału samorządowego. W skład tej komisji wchodzą radni, przedstawiciele wszystkich klubów radnych. Komisja rewizyjna to komisja szczególna, ponieważ ustawa wyznaczyła jej specjalne działania, jakich nie mają inne komisje rady. Od początku miała też ustawowo wyznaczony przedmiot działania , a jako zasadniczą funkcję – kontrolę. Komisja rewizyjna jest wyposażona w kompetencje ustawowe jak np. odwołanie zarządu (z przyczyn innych niż nieudzielenie absolutorium). Taka możliwość jest dopiero po zasięgnięciu opinii komisji rewizyjnej186. W skład rady gminy jako organu stanowiącego wchodzą tylko radni. W gminach do 20 tys. mieszkańców wybieranych jest 15 radnych, w gminach do 50 tys. mieszkańców wybiera się dwudziestu jeden radnych, do 100 tys. dwudziestu trzech radnych, dwudziestu pięciu w gminach do 200 tys., następnie na każde rozpoczęte 100 tys. mieszkańców po trzech radnych. Jednak w skład rady nie może wejść więcej niż czterdziestu pięciu radnych187. Ze względu na pozycję rady gminy, jej zadania i kompetencje można wyodrębnić w poszczególnych kategoriach188; – ustrojowe i organizacyjne, do których należy np. ustalenie wynagrodzenia dla prezydenta, burmistrza lub wójta, powołanie i odwołanie skarbnika gminy, podejmowanie uchwał w sprawach współdziałania z innymi gminami, prawo do powoływania stałych i doraźnych komisji do określonych zadań, uchwalenie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy, określanie zasad dostępu do dokumentów gminy i korzystania z nich, uchwalenie statutu gminy (miasta), – gospodarczo-majątkowe, których przedmiot stanowi uchwalenie programów gospodarczych, podejmowanie uchwał w sprawach majątkowych gminy, przekraczających zakres zwykłego zarządu, – finansowe, w skład których wchodzą: określanie procedury uchwalania budżetu oraz uchwalenie budżetu gminy, zaciąganie długoterminowych pożyczek i kredytów, podejmowanie uchwał w sprawie podatków i opłat, podejmowanie uchwał w sprawie zasad udzielania stypendiów dla uczniów, – administracyjne, które obejmują: podejmowanie uchwał w sprawie przyjęcia zadań z zakresu administracji rządowej oraz zadań z zakresu właściwości powiatu czy województwa na podstawie porozumień z tymi jednostkami samorządu terytorialnego189 : – z zakresu współpracy zagranicznej: podejmowanie uchwał o współpracy ze społecznościami lokalnymi i regionalnymi innych państw, oraz przystępowanie do międzynarodowych zrzeszeń tych społeczności, – lokalno-porządkowe: podejmowanie uchwał w sprawach nazw ulic i placów, wznoszenia pomników czy herbu gminy, – stanowienie przepisów gminnych czy nadawanie honorowego obywatelstwa gminy190. W zakresie kompetencji stanowiących rada więc podejmuje uchwały o różnym charakterze prawnym. W ustawie o samorządzie gminnym został wskazany katalog zadań, które należą do wyłącznej właściwości rady gminy191. Funkcja wyłącznej właściwości rady oznacza iż z kompetencji zastrzeżonych tylko na jej rzecz nie mogą korzystać inne organy. Ta nakreślona właściwość organu stanowiącego podstawowej jednostki samorządu terytorialnego zakresem swym obejmuje stosunkowo szeroki wachlarz zadań rady gminy192 wymienionych w ustawie. Rada ze swojego kolektywu może powoływać stałe i doraźne komisje do określonych zadań, ustalając zakres działania oraz skład osobowy193. Przedmiot działania każdej komisji powinien zostać uregulowany w drodze odrębnych uchwał. W statucie gminy można również uregulować zakres czynności poszczególnych komisji stałych o fundamentalnym znaczeniu do prawidłowego działania rady194. Podstawowym zadaniem każdej komisji jest merytoryczne przygotowanie pod obrady rady projektów uchwał rady przedłożonych przez wójta, burmistrza czy prezydenta oraz komisje czy grupy radnych, w tym ich zaopiniowanie. Komisje jako wewnętrzne organy rady gminy nie mogą podejmować żadnej działalności zewnętrznej. Nie mogą także, jako kolegialne jednostki podległe radzie swoich zadań przekazywać poszczególnym członkom195.To znaczy, że członkowie komisji nie mogą indywidualnie występować z ramienia komisji. Rada gminy posiada jeszcze kompetencje procesowe, z których można wyodrębnić kompetencje czynne i bierne. Czynne to te, które umożliwiają radzie wniesienie skargi do właściwego sądu na wszelkie naruszenia sfery samodzielności wykonywania praw publicznych. Bierne to te, które polegają na możliwości zaskarżenia do sądu administracyjnego aktów podjętych przez organ gminy w sprawie zakresu administracji publicznej przez każdego, czyj interes prawny lub uprawnienia zostaną tym aktem naruszone196.

Przypisy;
185 M. Augustyniak, Prawa i obowiązki…, s. 37.
186 E. Paziewska, op. cit. s. 62.
187 Art. 17 u.s.g.
188 J.P.Tarno, M. Sieniuć, J. Sulimierski, J. Wyporska, Samorząd terytorialny w Polsce, Warszawa 2004, s.140-141.
189 Art. 8, ust. 2, 2a, u.s.g. 49
190 Art. 18 ust. 2 pkt 13, 14 u.s.g.
191 Art. 18, ust. 1, 2. u.s.g.
192 J.P. Tarno, M. Sieniuć, J. Sulimierski, J. Wyporska, op. cit., s. 139.
193 Art. 21, ust. 1 u.s.g.
194 M. Augustyniak, Organizacja i… op. cit., s. 134.
195 K. Byjoch, J. Sulimierski, J.P. Tarno, Samorząd terytorialny po reformie ustrojowej państwa, Warszawa 2000, s. 112.
196 B. Dolnicki, Samorząd terytorialny, Kraków 2001, s.108. 50