Liceum T. Zana – POLSCE WIERNI – 1 marca 2021 r.

Uroczystość z udziałem prezesa IPN dr. Jarosława Szarka odsłonięcia tablicy upamiętniającej uczniów Liceum Ogólnokształcącego im. Tomasza Zana w Pruszkowie, którzy tworzyli trzon zgrupowania „Mazowsze” antykomunistycznej organizacji „Wolna Młodzież”, działającej w latach 1949–1953 na terenie Włoszczowy, Częstochowy, Pruszkowa i Warszawy

1 marca 2021 roku o godzinie 10:00 w Pruszkowie w Liceum Ogólnokształcącym im. Tomasza Zana (ul. Ignacego Daszyńskiego 6) została odsłonięta tablica poświęcona uczniom tego liceum, tworzącym trzon zgrupowania „Mazowsze” antykomunistycznej organizacji „Wolna Młodzież”. Tablica została ufundowana przez Oddziałowe Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Warszawie.

Konspiracyjna organizacja, która później przyjęła nazwę „Wolna Młodzież” powstała w 1946 r. w gimnazjum we Włoszczowie. Na początku jej członkowie, kierowani przez Andrzeja Szczekockiego ps. „Waldemar”, nastawili się przede wszystkim na werbowanie nowych osób (w przysiędze nawiązywano do działalności Armii Krajowej), prowadzenie za pomocą plakatów i ulotek propagandy antykomunistycznej, wywieranie wpływu na wychowywanie młodzieży w duchu patriotyzmu. Z czasem organizacja przestała mieć charakter lokalny.
Struktury organizacji powstały również w Częstochowie (wśród uczniów Liceum Pedagogicznego) oraz w Pruszkowie i Warszawie, tworząc tzw. zgrupowanie „Mazowsze” (od 1950 r.). Na czele zgrupowania stanął Ryszard Matrzak, harcerz, a jednocześnie uczeń Liceum Ogólnokształcącego im. Tomasza Zana w Pruszkowie. Do pracy w organizacji wciągnął innych uczniów liceum, działali w niej m.in. Henryk Pecyna, Tadeusz Jakubowski, Jacek Przygodzki, Krzysztof Stańczyk, Krystyna Brzozowska (Pawlińska), Tadeusz Łosiewicz, Konrad Kosiński. Oprócz nich w zgrupowaniu były również aktywne inne osoby z terenu Pruszkowa oraz Warszawy.
Organizacja prowadziła pracę formacyjną w duchu patriotycznym i niepodległościowym. Zajmowała się również gromadzeniem broni, zbieraniem adresów i planów urzędów bezpieczeństwa publicznego i komitetów PZPR, wysyłaniem listów ostrzegawczych do funkcjonariuszy UB i członków partii. Prowadziła akcje plakatowe i ulotkowe oraz opracowywała plany akcji dywersyjnej.
Zgrupowanie zakończyło swoją działalność w 1952 r. W 1953 r. nastąpiła fala aresztowań członków organizacji. W latach 1953–1954 r. Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie skazał Henryka Pecynę na 10 lat więzienia, Jacka Przygodzkiego na 10 lat więzienia, Ryszarda Matrzaka na 9 lat więzienia, Tadeusza Jakubowskiego na 8 lat więzienia, Krzysztofa Stańczyka na 8 lat więzienia, Krystynę Malczewską z domu Milewską na 5 lat więzienia, Krystynę Pawlińską z domu Brzozowską na 5 lat więzienia.

Oddział IPN w Warszawie.