Jaka będzie przyszłość dla pomnika “Wyzwolicieli”

Dla przypomnienia historii pomnika sięgam do wydawnictwa Pruszkowskiego Towarzystwa Kulturalno-Naukowego nr 1/2013 w którym Pani Irena Horban tak pisze o pomniku przy ulicy Helenowskiej:

“Parę dni temu dowiedziałam się, że niektórzy mieszkańcy Pruszkowa chcieliby zniszczyć pomnik przy ul. Helenowskiej, a płyty przeznaczyć na wybrukowanie (sic!) ulicy. Rozumiem… Zastanawiam się tylko, czy ci, którzy zaproponowali zniszczenie pomnika wiedzą, dla uczczenia jakiego wydarzenia został on zbudowany? Dwunastego września 1939 roku wojsko polskie stoczyło z najeźdźcą niemieckim krwawy bój między Pruszkowem a Brwinowem. Wśród poległych w tej bitwie był mieszkaniec Pruszkowa Tadeusz Jerzy Jędrzejewski – ranny był kpr. podchorąży Jerzy Szymczak (żołnierz AK – zmarł parę lat temu). Poległ tu Antoni Cejzik, wieloboista, olimpijczyk (reprezentował Polskę na olimpiadzie w Paryżu), jest patronem Zespołu Szkół Technicznych i Ogólnokształcących w Pruszkowie. Niemcy, zająwszy teren w rejonie Pruszkowa. przygotowali stanowiska obrony na południowo-zachodnim skraju zabudowań Parzniewa, Helenowa i Kań. W tym czasie 28 Dywizja Piechoty, która składała się z resztek 15 pułku piechoty, 36 pułku Legii Akademickiej i 72 pułku piechoty zbliżyła się do Brwinowa. 36 pułk piechoty Legii Akademickiej pod dowództwem ppłk Karola Ziemskiego zdobywa Brwinów – niestety, wobec przeważającej siły wroga muszą wycofać się z miasta. W 25 rocznicę września żołnierze 36 pułku piechoty LA chcąc uczcić pamięć swych poległych kolegów (poległo ich 130) powołali Komitet. Korzystając z tego, że jednym z uczestników walk pod Brwinowem był Adam Rapacki (ówczesny minister Spraw Zagranicznych), uzyskali pozwolenie na budowę pomnika w Helenowie z napisem „Bohaterskim żołnierzom 36 pułku piechoty Legii Akademickiej – poległym za Ojczyznę”. Gdy zbliżał się dzień odsłonięcia pomnika, generał o nieustalonym nazwisku, jadąc do Helenowa nakazał przerwać pracę i zasłonić pomnik. Inny dygnitarz nakazał zmienić napis. Miał on brzmieć: Wyzwoleńcom i Obroń- com Ojczyzny – Chwała” Nakazał też co drugą głowę żołnierską przyodziać w hełm Armii Czerwonej. Projektantem pomnika w pierwszej wersji był A. Jarocha. Sądzę, że nie powinniśmy pozbywać się tego pomnika. Możemy tylko doprowadzić do zmian. 36 pułk Legii Akademickiej ma piękne tradycje walk o niepodległość w latach 1918 – 1920.”

 

 

Tematem pomnika „Wyzwolicieli” przy ul. Helenowskiej Pruszkowskie Stowarzyszenie Patriotyczne zajęło się w sierpniu 2017 roku. Do przedstawicieli władz samorządowych Pruszkowa zostało skierowane pismo w którym czytamy:

„Pruszkowskie Stowarzyszenie Patriotyczne w trybie art. 3 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 22 czerwca 2017r. o zmianie ustawy o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli obiektów i urządzeń użyteczności publicznej (Dz. U. 2017 poz. 1389) wzywa władze miasta do niezwłocznego usunięcia na koszt Skarbu Państwa pomnika “Wyzwolicieli” znajdującego się w Pruszkowie u zbiegu ulic Przyszłości i Działkowej, z uwagi na umieszczone na nim symbole Armii Czerwonej, a także nazwy “Lenino Warszawa Berlin” sugerujące – wbrew prawdzie historycznej -zbrojne wyzwolenie Warszawy w przez Armię Czerwoną.

Dla ułatwienia identyfikacji miejsca posadowienia pomnika podajemy zaczerpnięte z mapy.geoportal.gov.pl dane ewidencyjne działek: Numer działki 142102_1.0018.142, gmina Pruszków, obręb ewidencyjny 18, – Numer działki 142102_1.0018.143/1, gmina Pruszków, obręb ewidencyjny 18, – Numer działki 142102_1.0018.63/3, gmina Pruszków, obręb ewidencyjny 18, – Numer działki 142102_1.0018.243/53, gmina Pruszków, obręb ewidencyjny 18; – Numer działki 142102_1.0020.53, gmina Pruszków, obręb ewidencyjny 20, przylegające do Numer działki142104_2.0017.1/1, Gminy Michałowice, obręb ewidencyjny WDW Helenów.

Podobnie jak dr. Andrzej Zawistowski z Biura Edukacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej, uważamy, że mówienie o wyzwoleniu Warszawy w dniu 17 stycznia 1945 to konserwowanie komunistycznego języka w narracji historycznej.

Usunięcie z przestrzeni publicznej pomnika sugerującego wyzwolenie Warszawy przez Armię Czerwoną, której bezczynność haniebnie przyczyniła się do stłumienia przez nazistowskie Niemcy Powstania Warszawskiego, uważamy za w pełni zasadne.

Honor Miasta, na którego terenie znajduje się muzeum Dulag 121, miasta które widziało jak traktowana była ludność cywilna bohaterskiej Warszawy, której wielokrotnie mieszkańcy Pruszkowa udzielali pomocy, wymaga podjęcia jedynie słusznej w tym względzie decyzji.

Jak wiele podobnych pamiątek po minionym systemie, pomnik “Wyzwolicieli” znajdzie miejsce na terenie do tego przeznaczonym, wedle stosownych ustawowych procedur.

Otrzymują: Pan Jan Starzyński – Prezydent Miasta Pruszkowa, Pan Zdzisław Sipiera – Wojewoda Mazowiecki, Pan Maksym Gołoś – Starosta Pruszkowski, Pan Krzysztof Biskupski – Przewodniczący RM w Pruszkowie”.

 

 

Na co pozwala nam prawo.

Według przepisów znowelizowanej w dniu 22 czerwca 2017 roku – Ustawy z 1 kwietnia 2016 roku o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej koszty te miałby ponosić Skarb Państwa reprezentowany przez odpowiedniego wojewodę, “jeśli właściciel albo użytkownik wieczysty nieruchomości, na której znajduje się pomnik nie uczestniczył w procedurze wzniesienia tego pomnika”.

Nowelizacja przewiduje utworzenie mechanizmów prawnych, które pozwolą na usunięcie z przestrzeni publicznej budowli gloryfikujących ustrój totalitarny.

Ustawa definiuje zakaz propagowania komunizmu i wskazuje rozwiązania, dzięki którym zakazane zostało nadawanie przez jednostki samorządu terytorialnego nazw budowlom, obiektom i urządzeniom użyteczności publicznej, w tym drogom, ulicom, mostom i placom, które upamiętniają lub propagują osoby, organizacje, wydarzenia lub daty symbolizujące komunizm lub inny ustrój totalitarny. Ustawa eliminuje także z przestrzeni publicznej już istniejące symbole ustrojów totalitarnych.

Co zostało zrobione.

W dniu 27 września 2017 roku Prezydent Miasta Pruszkowa udzielił Stowarzyszeniu odpowiedzi:

W lutym 2018 roku Prezydent Jan Starzyński zorganizował konsultacje społeczne dotyczące „Remontu pomnika”. Na spotkaniu obecne były nieliczne media. Mieszkańcy miasta nie byli zainteresowani tematem.

Został wykonany na zlecenie miasta projekt modernizacji pomnika przez Pracownię Architektoniczno-Konstrukcyjną pana Andrzeja Matrzaka. Prace miały obejmować roboty konserwacyjne istniejącego pomnika i remont dojść do pomnika. Projekt zakładał wymianę rzeźb głów żołnierzy ze zmianą kształtu hełmów, furażerek na kształt typowy dla nakryć głowy polskiej piechoty z 1939r., wymianę krzyża Virtuti Militari, likwidację napisów LENINO WARSZAWA BERLIN; WYZWOLICIELOM.

Zmiana otoczenia pomnika miała polegać na wymianie zniszczonych płyt kamiennych z piaskowca na płyty granitowe gr. 5cm groszkowane oraz demontaż nawierzchni asfaltowej i ułożenie na odpowiedniej podbudowie kostki kamiennej z odzysku. Na schodach zaplanowano wymianę zniszczonych płyt kamiennych z piaskowca na płyty granitowe groszkowane, w murze oporowym – wymiana zniszczonych płyt kamiennych z piaskowca na płyty granitowe szlifowane, – likwidacja jednej tablicy pamiątkowej, – wymiana drugiej tablicy pamiątkowej na płytę kamienną granitową szlifowaną z nowym tekstem i wykutym krzyżem Virtuti Militari.

Remont pomnika został rozpoczęty. Zdjęto wszystkie oznaczenia oraz płaskorzeźby, naprawiono kilka popękanych płyt, oczyszczono powierzchnie ścian, usunięto zabrudzenia.

Gdzie jesteśmy.

Zmieniły się w 2018 roku władze samorządowe. Starostą Powiatu Pruszkowskiego został Pan Krzysztof Rymuza. Prezydentem Miasta Proszkowa został Pan Stanisław Makuch. Wojewodą Mazowieckim został Pan Konstatny Radziwiłł.

Mamy dziś piątek 17 lipca 2020 rok.

Co przyniesie czas i jak zmieni się sytuacja w sprawie remontu pomnika.

… (sic!)

Zapraszam do obejrzenia filmu z konsultacji społecznych w sprawie remontu pomnika z 2018 roku – https://podwarszawskie-zycie-pruszkowa.pl/pomnik-przy-ulicy-helenowskiej/ .