80 Rocznica zbrodni katyńskiej – Feliks Kołacz

80 Rocznica zbrodni katyńskiej. Feliks Kołacz

Od redakcji:

Po wkroczeniu Armii Czerwonej na tereny Polski we wrześniu 1939 r. do sowieckiej niewoli trafiło ok. 250 tys. żołnierzy, w tym ok. 10 tys. oficerów zawodowych i rezerwy. Umieszczani byli w obozach w Starobielsku, Kozielsku i Ostaszkowie. W marcu 1940 r. Sowieci rozpoczęli przygotowania do likwidacji obozów. Rozstrzelano co najmniej 21 768 polskich obywateli.

W tym roku obchodzimy 80-tą rocznicę Zbrodni Katyńskiej. 14 listopada 2007 roku Sejm Rzeczypospolitej Polskiej uchwalił przez aklamację 13 kwietnia – Dniem Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej. Tego dnia w 1943 r. nazistowskie Niemcy opublikowały informację o odkryciu masowych grobów oficerów Wojska Polskiego. Dopiero w 1990 r. Związek Radziecki oficjalnie potwierdził informację o prawdziwości oskarżeń o popełnienie zbrodni.

W związku z tym, pragniemy przypomnieć, że wśród ofiar zbrodni NKWD, znaleźli się również mieszkańcy Gminy Nadarzyn. Do tej pory, na terenie naszej gminy w ramach programu “Ocalić od zapomnienia …” zostały posadzone Dęby Pamięci dla pięciu zamordowanych.

 

Autor: Ryszard Zalewski

W 2010 roku, z inicjatywy uczniów i nauczycieli szkoły podstawowej w Kostowcu, na terenie przyszkolnym, posadzono Dąb Pamięci dla aspiranta Policji Państwowej Wiktora Piętki.

Natomiast w 2015 oraz 2018 roku, z inicjatywy Stowarzyszenia Przyjaciół Gminy Nadarzyn i staraniom Ryszarda Zalewskiego, na terenie parku nadarzyńskiego, posadzono Dęby Pamięci kapitanowi Wojska Polskiego, Zdzisławowi Krupkowskiemu, aspirantowi Policji Państwowej Bronisławowi Pobożemu, majorowi Wojska Polskiego, Józefowi Krasuckiemu oraz aspirantowi Policji Państwowej, Franciszkowi Olosiowi.

Dzięki swoim staraniom Ryszard Zalewski odnalazł dokumenty kolejnego mieszkańca Gminy Nadarzyn, zamordowanego przez enkawudzistów, Feliksa Kołacza (1910 – 1940), którego życiorys, chociaż może jeszcze nie pełny, już teraz chciałby przedstawić. Mamy nadzieję, że znajdą się członkowie rodziny Feliksa Kołacza, znajomi lub osoby, które zetknęły się z zamordowanym i chcieli by uzupełnić jego życiorys. Bardzo liczymy na pomoc państwa w tej sprawie.

Feliks Kołacz, był synem Jana i Marianny z domu Głuszek. Urodził się 7 listopada 1910 roku, według kalendarza juliańskiego, a 20 listopada według gregoriańskiego, w Grabowie (obecna nazwa Grabówka), w gajówce – siedlisku leśnym (chutor), w lasach Młochowskich. Najbliższy rejon wsi Młochów i Krakowiany, obecnie znajdujących się w Gminie Nadarzyn. Według aktu metrykalnego nr 122 z roku 1910, został ochrzczony w kościele żelechowskim, parafii Ojrzanów. Wtedy obejmowała ona swoim zasięgiem również Młochów.

Ojciec Jan, pracował jako leśnik – strażnik leśny/gajowy. Matka Marianna Głuszek, wychowywała sześcioro dzieci. Po Wielkiej Wojnie przeprowadzili się do Nadarzyna. Ojciec zmarł w 1932 roku, w wieku 45 lat. Pochowany został na cmentarzu w Nadarzynie. Matka zmarła w 1969 roku i również została pochowana w Nadarzynie.

W Nadarzynie mieszkali też dziadkowie i dalsza rodzina Feliksa. Rodzeństwo Feliksa, to trzech braci i dwie siostry. Starszy brat Tadeusz, zamieszkał i ożenił się w Nadarzynie, w roku 1936 (Feliks był świadkiem na jego ślubie). Tadeusz Kołacz był konserwatorem/palaczem w Nadarzyńskim szpitalu, w którym uległ zaczadzeniu w 1957 lub 58 roku, razem z synem Januszkiem w wieku 17 lat

Brat Edward miał dwie córki, mieszkał i pracował w Pruszkowie, w szpitalu na Wrzesinku. Jedna z córek mieszka dziś w Pruszkowie przy ul. Powstańców.

Natomiast ostatni z braci Franciszek, mieszkał w Warszawie, przy ówczesnej ul. Świerczewskiego, dziś Al. Solidarności. Zmarł pod koniec lat 70-tych XX wieku.

Pierwsza z sióstr Feliksa Kołacza miała na imię Genowefa, urodziła się w 1926 roku i mieszkała w Nadarzynie. Jej mężem był stolarz, Kazimierz Szmel. Mieszkali przy ul. Plantowej.

O drugiej siostrze wiadomo niewiele poza tym, że miała trzy córki.

Feliks Kołacz miał żonę Marię- córkę Józefa, z którą ożenił się jeszcze przed wybuchem II wojny światowej.

Feliks Kołacz otrzymał powołanie do wojska jesienią 1931 do centrum wyszkolenia żandarmerii w Grudziądzu gdzie po okresie rekruckim został skierowany na kurs podoficerski.

We wrześniu 1939 roku, pełnił służbę w 106 plutonie w warszawskim dywizjonie żandarmerii. A już 18 września dostał się do niewoli w rejonie Włodzimierza Wołyńskiego i trafił do Szepietowki, jednego z obozów zbiorczych, dla tymczasowego gromadzenia polskich jeńców. Byli oni tam przesłuchiwani, a następnie rozdzielani między innymi do obozów w Kozielsku i Putywlu.

Feliks Kołacz znalazł się w grupie 25 tysięcy jeńców skierowanych do obozu pracy przymusowej w rejonie Równego. Jeńcy w obozie rówieńskim, dla wydziału budowy specjalnej zachodnio-ukraińskiej, budowali drogę nr 1.

Kołacz od 10 października 1939 roku, przebywał w obozie nr 4 (Werba na zachód, ok. 67 km. od Równego). Obóz w Werbie zlokalizowano na terenie tartaku, który ogrodzono drutem kolczastym. Strzegły go posterunki z wieżyczkami. Według wspomnień jednego z żołnierzy, któremu udało się uciec, było tam miejsce dla około dwóch tysięcy osób, a przebywało około 12 tysięcy.

W pomieszczeniach brakowało okien i drzwi, a spanie odbywało się na betonowych posadzkach, lub wprost na gołej ziemi. NKWD prowadziło w obozie ciągłą akcję uporczywych przesłuchań, uruchomiając w tym celu wewnętrzną agenturę obozu, która była na tyle skuteczna, że ujawniała kolejnych jeńców, którzy próbowali ukryć swoje stopnie wojskowe i funkcje, lub przynależność do policji, czy żandarmerii.

Pod koniec grudnia 1939 roku, NKWD udało się ustalić prawdziwą przynależność wojskową i stopień Feliksa Kołacza, którego odesłało wraz z innymi, do obozu w Równem. Według pisma (karta rozpoznawcza N- 330- 41- 5897) datowanego na 14 stycznia 1940 roku, Feliks Kołacz odesłany został do obozu w Ostaszkowie. Tam przybył do 22 stycznia 1940 roku, w grupie 27 jeńców (lista nieimienna). Likwidacja obozu w Ostaszkowie rozpoczęła się 4 kwietnia 1940 i trwała do 19 maja 1940 r.

Zrekonstruowany autobus więzienny NKWD typu „czornyj woron” wykorzystany w filmie Katyń w reżyserii Andrzeja Wajdy na ekspozycji w Muzeum Powstania Warszawskiego

Partie jeńców w tym czasie pędzono codziennie rano do stacji Soroga, znajdującej się ok. 11 km od obozu. Tam ładowano ich do więziennych wagonów i przez Bołogoje transportowano do Tweru. Na stacji w Twerze czekały ciężarówki zwane czarnymi woronami, które przewoziły jeńców do miejscowego więzienia przy ulicy Sowieckiej w którym była siedziba Zarządu Obwodowego NKWD. Do wieczora przetrzymywano ich w piwnicznych celach. Wieczorem i w nocy dopełniał się ostatni akt dramatu. Po sprawdzeniu dokumentów, skutych jeńców prowadzono do celi śmierci, wyłożonej materiałami dźwiękochłonnymi i mordowano strzałem w tył głowy. Ciała pomordowanych wywożono o świcie do wsi Jamok nad rzeką Twercą, gdzie na terenie ośrodka wypoczynkowego NKWD wrzucano ich bezładnie, do wykopanych uprzednio przez koparki dołów i zasypywano. Przez jakiś czas teren ten był strzeżony przez wojska NKWD.

Jednym z jeńców wysłanych w dniach między 10 – 13 maja do dyspozycji naczelnika Tweru, był Feliks Kołacz. Jego mordu dokonano pomiędzy 11 – 14 maja, lista nr 058/3 z maja 1940.

Opracował; Ryszard Zalewski: ryszard.zal@gmail.com , przy współpracy; Janusza Matusiaka, informacji osób z Rosji oraz rodziny Feliksa Kołacza.

————————————————————

W życiorysie Feliksa Kołacza jest sporo niewiadomych, dlatego prosimy wszystkie osoby, które miałyby jakąś wiedzę na jego temat, znały rodzinę o kontakt z Panem Ryszardem Zalewskim lub redakcją portalu: redakcja@podwarszawskie-zycie-pruszkowa.pl

Pytania na które poszukujemy odpowiedzi:

Jaka była aktywność ojca Feliksa Kołacza w latach 1918 – 1922?

Czy Feliks Kołacz po szkole powszechnej uczył się w Nadarzynie, Pruszkowie lub Grodzisku?

Jak nazywała się „z domu” żona Maria? Czy mieli dzieci? Prosimy o ewentualny kontakt z nimi.

Jak długo Feliks Kołacz był w wojsku i czy była to żandarmeria oraz gdzie odbywał służbę?

Jakie przeszedł kursy wojskowe?

Jakie były jego losy pomiędzy 1 a 17 września 1939?

Jakie polskie jednostki w dniach 1 – 17 września stacjonowały wokół Włodzimierza Wołyńskiego?

Potwierdzenie awansu Feliksa Kołacza w 2007 ?

Czy ktoś z rodziny Feliksa Kołacza jest w posiadaniu wiadomość od Feliksa wysyłanych z czasu jego pobytu w łagrach: Szepietowki, Równego,  Werbie, Ostaszkowie, Tweru?

80 rocznica zbrodni katyńskiej – infografiki historyczne – https://ipn.gov.pl/pl/aktualnosci/94908,80-rocznica-zbrodni-katynskiej-infografiki-historyczne.html