Nasi Przodkowie Walczyli o Niepodległość

Piotr Czarniawski urodził się w zaścianku Linomorg (par. Giełwańska) 30 stycznia 1899 roku, jako syn Józefa i Anny z Czyżunów, właścicieli folwarku Olechniszki k. Żwigan. Po ukończeniu 3 klasy gimnazjum w Wiłkomierzu, w sierpniu 1917 roku podjął służbę w niemieckiej kolei państwowej na stanowisku konduktora stacji Kowno.

W październiku 1917 roku wstąpił w charakterze członka czynnego do Polskiej Organizacji Wojskowej Obwodu Wiłkomirskiego Ziemi Wileńskiej w Wiłkomierzu, organizacji funkcjonującej wówczas na terenach Litwy wciąż jeszcze w warunkach pół-konspiracyjnych. Początki ruchu POW-skiego w Wilnie sięgają 1913 roku; po wyszkoleniu w tym mieście pierwszych kadr instruktorskich szybko powstają koła strzeleckie w Grodnie, Kownie i Mińsku (Świerczewski Eugeniusz. P. O. W. na Litwie. Lux. Wilno, 1919, str. 36).

W 1914 roku pojawiają się już pierwsze szkoły podoficerskie w większych miastach, POW dysponuje też sprawną organizacją w terenie,a nawet posiada własną sieć wywiadowczą. W lasach Mińszczyzny, nad Berezyną, powstaje pierwsza, doskonale zakonspirowana szkoła podchorążych. W 1918 roku POW wileńska bierze czynny udział w rozbrajaniu wojsk niemieckich.

Piotr Czarniawski w organizacji POW działał do 15 grudnia 1917 roku (i powtórnie od 1 lipca do 19 grudnia 1918 roku), a więc do chwili podjęcia służby w I Korpusie Polskim na Wschodzie. Korpus, dowodzony przez generała Józefa Dowbór-Muśnickiego, liczył na początku 1918 r. ok. 29 tysięcy żołnierzy, a sformowany został na Białorusi w lipcu 1917 roku głównie z żołnierzy polskich wywodzących się z armii rosyjskiej. W walkach z oddziałami Gwardii Czerwonej siły Korpusu odniosły kilka ważnych zwycięstw, uczestnicząc m.in. w bitwie i zdobyciu 29 stycznia 1918 twierdzy w Bobrujsku, obsadzonej przez 7 tysięczną załogę bolszewicką, oraz 19 lutego 1918 zdobywając Mińsk Litewski. W operacjach tych uczestniczył Piotr Czarniawski, pełniący służbę w szarży kanoniera plutonu wywiadowczego 1 baterii Dywizjonu Artylerii Konnej aż do demobilizacji Korpusu (14 czerwiec 1918).
Dnia 20 grudnia 1918 r. Piotr Czarniawski wstąpił jako ochotnik do Samoobrony Wileńskiej. Polskie ochotnicze formacje tego typu powstawały spontanicznie już od października 1918 r. na terenach kresowych: Wileńszczyźnie, Grodzieńszczyźnie i Mińszczyźnie, początkowo w celu obrony ludności polskiej przed bandami rabunkowymi i dezerterami z armii niemieckiej i rosyjskiej; w późniejszym okresie ich zadaniem było również zwalczanie wojsk bolszewickich oraz przeciwdziałanie działalności litewskich nacjonalistów a przez to ułatwienie przejęcia tych ziem przez odradzające się Państwo Polskie.

Dowódcą jednostek samoobrony mianowany został gen. Władysław Wejtko. Pod koniec roku 1918 Samoobrona Wileńska została włączona formalnie w skład Wojska Polskiego. 15 marca 1919 roku Piotr Czarniawski został wcielony do 81 pp. Strzelców Grodzieńskich – oddziału kontynuującego tradycje ochotniczej samoobrony kresowej, stanowiącego już jednak integralną część WP. Za dzień powstania tego pułku uważa się 12 listopada 1918, kiedy to powołano do życia Samoobronę Ziemi Grodzieńskiej, i kiedy z komendantur rozlokowanych wokół Grodna do nowo formowanego pułku zaczęli napływać pierwsi ochotnicy. Po wybuchu wojny polsko-bolszewickiej Grodzieński Pułk Strzelców przybył transportem do Słonimia, początkowo pełniąc tu głównie służbę patrolową, prowadząc szkolenie oraz uzupełniając stany osobowe. Piotr Czarniawski początkowo pracował w oddziale (referacie) sztabowym Baonu Sztabowego 81 pp. Tu też, jak skrupulatnie odnotowano w dokumentach Baonu Zapasowego i w książeczce wojskowej, przeszedł on formalne przeszkolenie wojskowe.

Wkrótce skierowany został wraz z macierzystą jednostką na front Litewsko-Białoruski (listopad 1919). Po działaniach lokalnych na terenie Litwy w 1919 roku (m.in. operacja przejęcia Wilna), latem 1920 roku pułk uczestniczył w odwrocie wojsk polskich, wsławiając się bohaterską obroną przepraw na Niemnie w miejscowości Mosty. Wycofując się, pułk osiągnął pozycje pod Radzyminem, skąd 15 sierpnia przeszedł do działań ofensywnych. Atakując w kierunku na Grodno-Druskienniki osiągnął zamierzone pozycje i ześrodkował się w miejscowości Lida. Następnie, działając w składzie 1 Dywizji Litewsko–Białoruskiej, wziął udział w tzw. „buncie Żeligowskiego”, rozpoczynając na czele 2 Brygady dnia 7 października 1920 marsz na Wilno. Operacja zakończyła się sukcesem, pułk zdobył Ogrodniki, a po zajęciu Wilna ubezpieczał miasto od strony północnej.

W latach 1918–1920 pułk stracił w walkach ponad 190 oficerów i szeregowych.  W latach 1918-1921 Piotr Czarniawski wraz z I Korpusem Polskim, a potem z 81 pp., przeszedł szlak bojowy tych jednostek, biorąc udział w wielu bitwach (m.in. Bobrujsk, Baranowicze, Usza i Stołpce), i wyróżniając się, o czym świadczą zachowane do dziś opinie jego przełożonych, męstwem, odwagą i karnością. Czynną służbę wojskową zakończył dnia 7 marca 1921 roku, i w stopniu bombardiera rezerwy otrzymał przydział do 85 pp. w Nowej Wilejce.

W maju 1922 roku Piotr Czarniawski podjął pracę w Polskich Kolejach Państwowych (od listopada 1939 do 1944 r. Koleje Litewskie).  Uzupełniając wykształcenie w gimnazjum matematyczno-przyrodniczym i podnosząc swoje kwalifikacje zawodowe awansował na kolejne stopnie służbowe – od konduktora do starszego asystenta PKP i objął funkcję zastępcy zawiadowcy stacji Wilno-Towarowe. W 1925 roku wybrany został na prezesa okręgowego Okręgu Wileńskiego Związku Drużyn Konduktorskich RP z funkcją „łącznika” z Zarządem Głównym tej organizacji.

W tym okresie działał również aktywnie w formacjach paramilitarno-patriotycznych, m.in. w Związku Strzeleckim, „Orlętach” i Lidze Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej; w innych organizacjach społecznych (np. od 1927 r. w Towarzystwie Opieki nad Zwierzętami) oraz w ruchu spółdzielczym. W okresie II okupacji sowieckiej Wilna, jesienią 1941 roku został aresztowany przez NKWD i osadzony w wileńskim więzieniu na Łukiszkach, w którym przebywał do wybuchu wojny niemiecko-rosyjskiej; w czerwcu 1941 r. w ostatniej chwili uniknął wywiezienia na zesłanie do ZSRR dzięki polskim kolejarzom, którym udało się zatrzymać pociąg „ewakuacyjny” i odczepić od składu kilka wagonów z więźniami. Po „repatriacji” – opuszczeniu rodzinnego miasta, osiedlił się w Białymstoku, podejmując w lutym 1945 roku pracę w Urzędzie Wojewódzkim Białostockim na stanowisku kierownika Oddziału Gospodarczego w Wydziale Budżetowo-Gospodarczym.

Za zasługi wojenne i służbę cywilną Piotr Czarniawski odznaczony został w okresie II RP m.in. Krzyżem Ochotniczym za Wojnę 1918-1821, Odznaką Pamiątkową Frontu Litewsko-Białoruskiego, Medalem Niepodległości, brązowym Krzyżem Zasługi oraz srebrnym Medalem za Długoletnią Służbę. Piotr Czarniawski zmarł 16 sierpnia 1979 roku i pochowany został na cmentarzu farnym w Białymstoku.

„Opinja. Czarniawski Piotr szeregowiec. Wstąpił do WP w charakterze ochotnika dnia 5 kwietnia 1919 r. Od dnia wstąpienia do WP służył w Grodzieńskim p. strz. w charakterze szeregowego w polu, do dnia 20 listopada 1920 roku. Podczas służby polowej brał czynny udział w walkach z nieprzyjacielem dając przykład innym pod względem męstwa, odwagi i karności. Jako żołnierz: sumienny, pracowity, gorliwy, karny, koleżeński i pod każdym względem dostępny. Zasługuje na uczucie i poszanowanie. Jest godny zaufania.
Opinję powyższą wydaję prawdziwemu żołnierzowi Polskiemu jako pamiątkę wspólnej pracy w Wojsku Polskim. (-) Radziemski kapitan 81 pp.”

 

 

Jest to zdjęcie Krzyża Ochotniczego, przyznanego P. Czarniawskiemu, którego prawdopodobnie fizycznie nigdy nie otrzymał, bo Państwo Polskie aż do wybuchu II Wojny Św. nie zdołało uporać się z akcją ich nadawania.

Giełwany i okolice na niemieckiej mapie KdWR 1914 r.

Fragment niemieckiej mapy z okresu I Wojny Św.

Opracowanie: Wojciech  Czarniawski. Listopad 2018 roku.